Về bài thơ Con cò của Chế Lan Viên



Bài thơ Con cò là một trong những bài thơ tiêu biểu cho phong cách thơ đặc sắc của nhà thơ Chế Lan Viên.
Vào một buổi trưa giữa mùa xuân năm 1970, đang lim dim giấc trưa trong căn nhà nhỏ, nhà thơ Chế Lan Viên chợt tỉnh dậy khi nghe câu hát ru: Con cò mà đi ăn đêm/ Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao… Tuổi thơ trong ký ức nhà thơ chợt hiện về…
Ngày ấy, tuổi thơ chưa hiểu gì, chỉ biết nước mắt mẹ ru ướt đẫm. Tuổi thơ lại biết thêm mẹ là con cò đi kiếm ăn để con chơi, con ngủ, mẹ là cánh cò, cánh cò trong hai cánh tay mẹ ru mình ngủ yên, ngủ yên… Nhớ lại cùng lúc những vần thơ có giọng ru của mẹ: Ngủ yên, ngủ yên, cò ơi, chớ sợ/ Cánh cò mềm, mẹ đã sẵn tay nâng. Trong lời ru của mẹ thấm hơi xuân
Trong cảm xúc ấy, nhà thơ như nhìn thấy rõ cánh cò đậu bên con, vỗ cánh cò đưa con bay đi tìm mộng, tìm thơ: “Cánh của cò, hai đứa đắp chung đôi/ Mai khôn lớn, con theo cò đi học/ Cánh trắng cò bay theo gót đôi chân/ Lớn lên, lớn lên, lớn lên…/ Con làm gì?/ Con làm thi sĩ/ Cánh cò trắng lại bay hoài không nghỉ”.
Giữa những câu thơ, vần thơ cứ nối tiếp trong nhà thơ. Trong cảm xúc, trong suy nghĩ đã có cánh cò là của mẹ – cánh cò là của con. Lời ru của mẹ ngày xưa, lời ru của nhà bên bây giờ cứ quyện lẫn, xáo trộn. Câu hát lời ru nối đi nối lại “Con cò mà đi ăn đêm” bỗng trong phút chốc nhà thơ nghĩ đến những đứa con trai xa nhà đang ở mặt trận phía Nam, trên các công trường phía Bắc đều mang theo cánh cò trong lời ru: Dù ở gần con,/ Dù ở xa con, lên rừng xuống bể,/ Cò sẽ tìm con,/ Con dù lớn vẫn là con của mẹ/ Đi hết đời, lòng mẹ vẫn theo con. Bỗng cảm xúc của nhà thơ lại đột ngột vang lên lời ru, lời ru từ cánh cò, lời ru của thi sĩ. “Con cò” nhà thơ mang lời ru từ cánh cò của mẹ, mang lời ru từ cánh cò cuộc đời – giờ là lời ru những giấc trẻ thơ đang dưới nhà hầm, đang trong cánh nôi đưa của mẹ: À ơi!/ Một con cò thôi,/ Con cò mẹ hát,/ Cũng là cuộc đời,/ Vỗ cánh qua nôi./ Ngủ đi, ngủ đi!/ Cho cánh cò, cánh vạc,/ Cho sắc trời/ Đến hát/ Quanh nôi.
CẢM NHẬN BÀI THƠ "CON CÒ" CỦA CHẾ LAN VIÊN

Con cò là hình ảnh quen thuộc với làng quê Việt Nam tự bao đời. Chính vì thế mà từ lúc nào không biết, hình ảnh cò đã đi vào ca dao, dân ca Việt Nam một cách bình thường nhưng lại mang ý nghĩa sâu sắc biểu trưng cho hình tượng người phụ nữ Việt Nam chịu thương chịu khó. Và cũng có khi hình ảnh cò được mượn để ví cho thân phận người phụ nữ thấp bé trước xã hội phong kiến lúc bấy giờ. Cảm nhận từ tình mẹ thiêng liêng, cảm nhận vẻ đẹp sâu sắc của hình ảnh cò, tác giả Chế Lan Viên đã mượn chất liệu là những bài ca dao, dân ca Việt Nam để dệt nên bài thơ "Con cò" ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng và nỗi nhọc nhằn nuôi con khôn lớn của người phụ nữ, người mẹ. Bài thơ đã nhanh chóng được mọi người biết đến và trở thành một trong những tác phẩm tiêu biểu viết về tình mẹ.
Khổ thơ đầu được viết một cách nhẹ nhàng, êm, ái:
Con còn bế trên tay
Con chưa biết con cò
Nhưng trong lời mẹ ru
Có cánh cò đang bay
"Con cò bay la
Con cò bay lả
Con cò cổng phủ
Con cò Đồng Đăng"
Cò một mình, cò phải kiếm lấy ăn
Con có mẹ, con chơi rồi lại ngủ
"Con cò ăn đêm
Con cò xa tổ
Cò gặp cành mềm
Cò sợ xáo măng..."
Ngủ yên! ngủ yên! Cò ơi, chớ sợ
Cành có mềm, mẹ đã sẵn tay nâng
Trong lời ru của mẹ thấm hơi xuân
Con chưa biết con cò, con vạc
Con chưa biết cành mềm mẹ hát
Sữa mẹ nhiều, con ngủ chẳng phân vân.
Đúng là đứa trẻ còn quá bé bỏng để hiểu được thế nào là "con cò", "con vạc", thế nhưng ngay từ giấc ngủ đầu nôi, người mẹ đã nhẹ nhàng đem cánh cò đến với con bằng lời ru dịu dàng, nồng ấm. Điệp từ "con cò" được nhắc đi, nhắc lại ở câu bốn đến câu tám của khổ thơ đầu như một điệp khúc ngân nga,