TAT TAN TAT

sắc mào
cuộc sống
^ cắtìồ n ; éing He
Ngụùỉ địch; Hài Hè

fr

N HÀ x u A t B ả n k im đ ồ n g

Bitn mục trén xuỉl bán phẩm của Ibư viện Quốc gla Vlfl Nam
Blng He
Tàt tán tịt câu hól quái đàn nhít quà đ ỉt: sác màu cuộc sống / Bing He ch.b .: Hài Há d|ch. - H .: Kim
Đóng, 2016. - 128tr.: tranh vê; 21cm
ISBN 97B6042061483
1. Trí thức 2. Khoa học thường thúc 3. Sáchthlỉunhl
001 -dc23
KDL0534P-CIP

GULING JINGGUAIHAOVVENTI o Beijing Publishing Group Ltd.
Vietnani translation copyríghts ® Kim Dong Publishlng House, Hanoi, 2013
Vietnamese translatìon ríghts arranged with Beijíng Publlshing Group Ltd.
Xuầt bán theo hợp đổng chuyỂn nhượng bàn quyền
giữa Beijlng Publlshlng Group Ltd. và Nhà xuẳt bán Klm Đóng, 2015
Bàn quyền tíèng việt thuộc vé Nhầ xuât bàn Kim Đóng, 2016

Mục lục
Đồng xu rơi từ táng 100 xuồng có thế gây thương tích cho người khác không?!
B| đinh gi và đinh mới đâm phải, cái nào nguy hiếm hơn?
Phải làm gì đế giằy bị thầm nước khi khô không b| nhàu? 0
Nguyên lf làm-mát của điéu hòa và tủ lạnh có giống nhau không? o
Tại sao mầng bọc thực phám có thể dính lên đồ đựng thức ăn?
Liệu USB chứa đầy dữ liệu có nặng hơn không? 18
Khi ớ ngoầl biền, chúng ta cớ thế tắm sạch bằng xà phồng khống? o
Chó có thể dắt người khièm thị qua đường không? (|g )
Bóng đèn khống có bấu thủy tinh thì dây túc ở ừong có phát sáng được khi
Tại sao ml ăn Nén đếu là sợi xoăn chứ khống phái sợi thẳng? H i
Khl lái xuồng máy, ta cỗ phái gạt cẳn số như lái ô tõ khồng? o
Tầu hòa không có vô lăng thì chuyên hướng như thè nào? @
Lầm sao để khièn tiêng “xinh xịch" của tàu hỏa bièn mất? 32
Máy bán hàng tự động có thể phân biệt đồng xu già sao? o
Máy bay bị đông cứng có ánh hường đền việc di chuyến không?

Khí ngồi trên máy bay, chú cảnh sát cố nên nổ súng bắn tèn khủng bò?
Oi ngược gió hay xuôi gló có lợi cho máy bay cất cánh hơn?
Trong ca phẫu thuật, nếu bệnh nhân đã được gây mê đột ngột tinh dậy thì phài làm sao?
Có thể dùng nam châm để hút chằt sắt trong bánh ml ngũ cốc ra khống? ^
Có thề dùng tơ nhện lầm áo chống đạn không? ^
Cố thề dùng sóng vi ba đé sưởi ấm không?

48

Đun nước máy và đun nước đun sôi đề nguội cùng lúc, cái nào sẽ sôi trước?

m

Nước nống và nước lạnh, cái nầo dập lứa nhanh hơn?
Có thể làm ô tô mọc cánh bay được để giảm thiếu ách tấc giao thông không? ^
Có thé lắp tay nấm ở giữa cửa không? (56)
Loại quán áo nầo có thể điều chinh nhiệt độ?
Nuốt kẹo cao su vầo bụng có bị dính ruột không?
Tại sao lốp xe lại toần lằ màu đen? ©
Ta có thế đi giằy trượt băng ừên mặt kính không? ^
Ta có thể biền khói đen trong ống khối nhầ máy thầnh khói trắng không?

Con người có ttié

đáy biển kbồmề 0

• Khi ngủ, chúngta có thể ngừi được mủi thdtn hay mùi hối không?

70

• Khi bị điịn giật tại sao có lúc người ta bj bật ra xa, có lúc lại bj hút vào?
• Cớ thế dùng muối ỉn thay kem đánh răng khOng?
• Tại sao sủi cáo chín rổi lại nồi lên WỊỊ nước? @

•TrẽKthè giới cõ loại gương thẳn ki giúi>bạn thử đáÌotM ỉỉg ?

ị

y

^
78

J

Mật ong để láu sẽ vừa trắng vừa cứng, có phệt nó đẫ bj hỏng rồi M N j? ^
Xe đấy trong siêu thị láp máy tính tiền cố phải tốt không?

82

• N Ệingám đ ỉ có từ hầng nghìn năm, tạksao khi ừở thầnh nướcìÉ|||ipíDán
trong cừa hàng, nó vản có hạn sử d ụ n ^ 84
sao kinh chống đạn lại b ắ a lM íỉ^ kinh thường?
• Vì sao bánh mi dỂlâu sẽ cứng, cò n lH rtitiy

• Vì sao mặt ngoài là n 9 # tM V

đềĩt» lại mềm?

(^ ộ c chín có màu xanh chú khống phải màu vằng?

• Vi sao quýt đóng hộp không c5xờ?
• Sau khi nghe thầy tièng súng, ta cố kịp ừánh đạn không? o
sao vận động viên phải chạy ngược chiều kim đồng hổ trên sân thể thao?

96

VìsaoáophaolạilÉÌcam chứkhỏngịibiÉttầuđỏ? (9 |)
Dầu mò có thể mọỉí^từ đất như thực i|U ||í lj l - -.lõo

j

~

Vì sao không dùng nhiệt tíSĩtíỊHHỈC'nhiệt độ cơ thể?
Ca phẫu thuật có thế tiền hành từ xa không?

104

Bổn vệ sinh và tay nắm cửa, cái nầo bẩn hơn?
Nều dùng than cúi để sưởi ấm trong lếu tuyềt, liệu căn lều đó có b| tan chảy khống?
Bàn chải đánh răng dùng riêng liệu có vl khuẩn không?

0

Tại sao các bác si vầ y tá trong phồng phẫu thuật phải mặc đồng phục mầu xanh lục?
Hướng ngòi bút bi lên frẽn có viết được ra chữ không?
Người bị say xe đi xe gì sẽ bị say nặng hơn?

^

11Ĩ

o

íặ

Làm thế nào đề tránh bị ù tai khi đi máy bay? ^
Tạl sao khi đổn lực, người ta thường nín thở?
Trước giờ chl nghe có con người bị dọa chết khlềp, liệu động vật có bị như vậy không?
Gián chui vào lò vi sóng có bị nướng chín không?

©

Đáy niêu đất vằ đáy chảo gang mầ giống nhau thì sẽ ra sao nhl?

m

Khl di bơi, tạl sao lúc nước chưa cao quá bụng ta lại cám thấy lạnh?

128

^

Tại sao mì ăn liền
đều là sợi xoăn chứ
không phải sỢi thẳng?
Con người có thể di cư xuống
đáy biển không?
Khi ngủ, chúng ta có thể ngửi dược
mùi thơm hay mùi hôi không?
Vì sao áo phao lại màu cam chứ
không phải là màu dỏ?
Tại sao lốp xe lại
toàn là màu

PỒNG x u RƠ I T Ừ TẦNG 100 XUỐNG
CÓ T H Ể G Ẵ Y THƯƠNG TÍCH CHO
NGƯỜI KHÁC KHÔNG?
Bất cứ thứ gì rơi từ
tahg, 100 xuống đều gây
h ĩi^ 'cho người phía
không? EKmg lo, dù
Sng xu cỏ rơi từ tầng 100 xuống
cũng không dễ biến thành vũ
khí sát thương đến vậy đâu.
Vì đồng xu nhỏ, lại dẹt, lúc
rơi xuống lực cản không khí tác
động lên nó tăng, do vậy đồng
xu không thể rơi với vận tốc quá
cao. Chẳng may bị đồng xu rơi
trúng, bạn chỉ cảm thấy như bị
búng một cái vào trán thôi.
^iNẽu muốn đông xu rơi
cực kì nhanh, ta phải loại
bỏ lực cản của không khí,
đồng xu rơi từ
cao tầng xuống
môi trường chân
không. Hiển nhiên
việc này là điều
không thể xảy ra
trong đời thật.

Tuy nhiên nếu thứ rơi xuống không phải
đồng xu mà là chiếc bút máy, vậy thì người
ở dưới sẽ gặp nguy hiểm. Lực cản của không
khí tác động lên bút máy nhỏ hơn nên lúc rơi
xuống, nó có thể xé gió lao đi như mũi tên, nếu
bị rơi trúng đầu thì rất có khả năng nó sẽ đâm
sâu vào não khiến người ta mất mạng đấy!

B Ị PIN H Gỉ VẢ PIN H MỚI PÂM P H Ả I, CÁI
n À o n g u y h iể m

Hơ n ?

V.

DÙ bị đinh gỉ haỷ^
đinh mới đâm vào '
neười thì vẫn tránh sao
ỗi bị đau chứ? Nhưng
hậu quả khi bị đinh gỉ đâm
nghiêm trọng hơn rất nhiều,
bởi bạn sẽ rất dễ bị mắc bệnh
uốn ván. Vậy bệnh uốn ván
bắt nguồn từ đâu? Thực ra,
virus gây bệnh uốn ván luôn
tồn tại ở khắp mọi nơi. Nó

được gọi là trực khuẩn uốn ván (tên khoa
học: Clostridium tetani), là một loại vi
khuẩn kị khí, thường sinh sống trong bùn
đất hoặc phân người và động vật. Trực
khuẩn uốn ván và độc tố do nó sản sinh ra
vốn không thể chui qua da và niêm mạc
trong điều kiện thường, tuy nhiên chỉ cần
da có một vết xước là vi khuẩn sẽ xâm
nhập vào ngay.

Tình
trạng thiếu
oxy cục
bộ trên vết
thương là
điều kiện lí
tưởng để trực
khuẩn uốn ván lây nhiễm và tiết
độc tố. Vết thương hẹp, sâu, bị chảy
máu và hoại tử trong trời gian dài rất
dễ nhiễm khuẩn uốn ván. Vi khuẩn
xâm nhập vào trong da sẽ sinh ra độc
tố tấn công hệ thần kinh, dẫn đến co
giật và căng cơ (thường là cơ mặt),
làm cơ thể người bị biến dạng.
Đinh gỉ hoặc dằm gỗ bị lấm bùn
thường mang trực khuẩn uốn ván.
Những vi khuẩn này sau khi xâm
nhập vào da thịt
sẽ khiến vết
thương bị
thiếu khí cục
bộ và gây
hoại tử,
giúp các vi
khuẩn kị khí
dễ sinh sôi và
gây ra bệnh
uốn ván. Vậy
nên khi chơi
đùa, các bạn
phải thật
chú ý nhé!

Để phòng uốn ván, cách hữu
hiệu nhất là tiêm phòng vắc xin.
Nếu bị rách da, trước tiên bạn
nên làm sạch miệng vêt thương.
Bạn có thể dùng nước máy đé
rửa sạch bụi đất, đổng thời bôi
cồn hoặc thuốc sát trùng lên
miệng vết thương, rổỉ lấy vài
sạch băng lại, sau đó hãy tới cơ
sở y tè đé kliám và điều trị.

"r'5 'r'

°

ỉi

P H Ả I LÀM GÍ Í>Ể G IẤ Y B Ị THẤM

Nước

K H I KHÔ KHÔNG B Ị NHÀU?

Chắc ai cũng từng có lần vô tình đánh đổ nước lên
giấy, ước gì khi giấy khô, người khác sẽ không phát hiện ra sự bất
cẩn này của chúng ta nhỉ? Nhưng kết quả là nó vẫn để lại chứng
cứ rành rành, đó là vì giấy bị nhăn mất rồi. Thành phần chính của
giấy là chất xơ thực vật. Đây là một loại vật chất có mật độ thưa
và tính thấm nước cao. G iấy bị ướt rồi không thể trở về trạng thái
ban đầu vì khi nước ngấm vào, chất xơ được ép phẳng sê bị trương
phình ra.
Muốn giấy nhàu phẳng lại thì trước hết bạn hãy mở trang giấy
nhàu ra, lấy vật nặng đè lên, sau đó lập tức cho vào ngăn cấp đông
của tủ lạnh.
Do quá trình hút nước trong môi trường cấp đông khá đồng đều,
hơn nữa lượng nước mất đi trên mỗi diện tích giấy cũng tương
đương nhau, tỉ lệ co giãn tương đối
đồng đều, nên giấy sẽ không bị

TẤT CẢ CAC LOẠI GỈẤY SAU KHI
BỊƯỚT9ỀU SẼNHAU sao ?
Tất nhiên là không, tỉền gỉấy bỊ ướt sẽ
Ị không nhàu. Ti loại giấy dùng làm tỉền đơợc
^ ^^ Ịị'
chọn lọc khá kĩ, và bắt buộc phải dự tínhj
trơóc trường hợp bị ngấm nước. Nếu tiền J
xr
Ị gỉấy gặp nước cũng bị mục và dễ rách nhơgỉấy thường thì tổn
' thất tài chính sẽ rất lớn.\Ti vậy giấy dùng làm tiền đã đơọc xửli'
' ứiống thấm nước, chất xơ tạo ra nó cOng khâc với giấy thường.

Phân của voi có thể tạo ra giấy?
Phân voi có thề chế thành giầy thật đấy, bằt ngờ quá phài không?
Người Sri Lanka đã làm được như vậy. Thông thường, một con voi trưởng
thành mỗi ngày thải khoáng hơn 100 kg phân, 1 kg phân voi có thể làm
được hơn 60 trang giấy A4. Tuy giấy làm từ phân voi có 75% thành phần
lầ phân, nhưng do sử dụng công nghệ chế tạo đặc biệt
nên giấy không hề cố mùi, mà còn rất tinh mịn
nữa. Giấy phân voi Sri Lanka có hai màu,
mầu sắc của nó có liên quan mật thièt
tới loại thực phẩm cho voi ăn; Loại giấy
màu sẫm được chế từ phân của voi ăn
lá cọ, loại giấy màu nhạt có nguyên liệu
chính lầ phân của voi ăn lá dừa.

NGUYÊN L l LAM m á t c ủ a P IẼ U h ò a
'Vặ'- ■
'

VA TỦ LẠNH CỐ ClỐNCNHAU KHÔNG?
Điều hòa dùng để làm mát
không khí trong phòng, còn tủ
lạnh dùng để lưu trữ đồ ăn. Hai loại
máy này đều có chức năng làm lạnh,
vậy nguyên lí làm mát của chúng
có giống nhau không?
Trên thực tế, hai loại máy
này vận dụng cùng một hiện
tượng vật lí khi làm lạnh. Mọi
người đều biết mỗi loại vật chất đều
có ba trạng thái rắn, lỏng, khí. V í dụ
như hơi nước, nước và băng là dạng
khí, dạng lỏng và dạng rắn của
nước. Khi vật chất thay đổi trạng
thái thì đồng thời nhiệt lượng cũng
được hấp thụ vào hoặc tỏa ra. Điều
hòa và tủ lạnh đều lợi dụng sự hấp
thụ và tỏa nhiệt khi "chất làm lạnh"
chuyển hóa giữa thể lỏng và thể khí,
để đạt được mục đích làm mát. Có
điều "chất làm lạnh" đó không phải
nước mà là một chất hóa học đặc biệt.
Có lẽ bạn sẽ tò mò làm thế nào để
khiến chất làm lạnh chuyển hóa giữa thể
lỏng và thể khí? Thực ra bên trong điều hòa
và tủ lạnh đều được lắp một hệ thống máy nén,
bình ngưng tụ và máy bay hơi. Máy nén làm tăng áp suất

14

của chất làm lạnh. Sau khi áp
suất tăng, nhiệt độ của chất
làm lạnh ở thể khí cũng sẽ tăng
cao. Khi đi vào bình ngưng tụ,
nó liền chuyển hóa thành chất
lỏng, quá trình này sẽ tỏa nhiệt. Sau đó
"
/
chất làm lạnh ở thể lỏng sẽ được đưa vào máy bay hơi và được lẩm
bay hơi với tốc độ cực nhanh, quá trình này lại hấp thụ nhiệt khiến
nhiệt độ xung quanh giảm đi. Nhờ một loạt quy trình khép kín thế
này mà điều hòa và tủ lạnh có thể làm mát.
BANG KHÔ PÙNG LÀM HIỆU ÚNG SÂN KHẤU
Cacbon đ iôxít ở thể rắn đơọc gọi là băng khô và có
, nhỉệt độ vô cùng thấp. Băng khô có thể chuyển hóa trực
fỉếp tờ thể rắn sang thể khí, và hiệu úng rnâg khối mờ
^ Ị t trên sân khấu được tạo ra nhờ chính đặc tính này
( cùa băng khô đấy!

Ọ o

T Ạ I SAO MÀNG BỌC THỰC PHẨM

có TH Ể

PlNH LÊN Pỗ PỤNG THỨC ẪN?
Mọi người thường hay bọc một lớp màng ni lon lên
đĩa hoặc bát đựng thức ăn rồi mới cất chúng vào tủ lạnh.
Làm như vậy để giữ thức ăn được tươi nguyên. Nếu bạn không tin,
hãy thử mở tủ lạnh ra mà xem, có phải đồ ăn mẹ cất trong tủ cũng
được bọc màng ni lon không? Vậy tại sao màng bọc thực phẩm lại
có thể dính lên đồ đựng thức ăn nhỉ?
Chúng ta hãy cùng làm một thí nghiệm nhỏ nhé! Nếu lấy một
miếng màng bọc thực phẩm dính vào má, bạn sẽ cảm thấy lông tơ
trên mặt như dựng đứng cả lên. Nói đến đây, có thể bạn sẽ nhớ tới
hiệu ứng tĩnh điện: Trên lớp màng bọc thực phẩm có một lớp tĩnh
điện, tĩnh điện càng nhiều,
màng bọc dính càng chắc.
Khi lớp tĩnh điện mất đi,
màng bọc sẽ không thể dính
được nữa. Điều này cũng
giải thích nguyên do tại sao
màng bọc bị xé ra khỏi cuộn
quá lâu mà không dùng sẽ
chẳng dính lên được nữa.
Nhưng chúng ta đều biết
kim loại có tính dẫn điện,

màng bọc sẽ bị hút vào đĩa nên không thể xảy ra hiện tượng bắt
dính như bình thường. Vậy tại sao màng bọc vẫn bọc được đồ kim
loại? Thì ra màng bọc có rất nhiều loại và không phải hiệu quả bọc
kín của chúng đều liên quan tới lượng tĩnh điện trên đó nhiều hay
ít. Nhiều loại có thể dính chủ yếu là vì khi sản xuất, chúng đã được
phết sẵn một lớp chất dính lên bề mặt.

LOẠI 9Ỗ An Gì không nên OÙNG
MÀNG BỌC THỊTCPHẨM?
Táo, lê, cà chua, và các loại rau
quả mọng nước khác tương đối thích
họp để sử dụng màng bọc thực phẩm,
bởi nhơ vậy ta có thể gỉữ cho chúng
•tươi ngon. Cồn những loại đồ ăn
' chín, đỗ nóng, th ịt hay những đồ ăn
I nhiều dầu mỡ khắc tốt nhất không
' nên dông màng bọc. Vì khi tiếp xúc
vớỉ màng bọc, các chất hóa học trẽn
,màng dễ bỉ nhỉễm vào đồ ăn và gây
Ịậi cho súc khỏe con người.

V

17

L IỆ U USB CHÚA U Ầ Y P ữ L IỆ U

có NẶNG

HƠN KHÔNG?
Nhắc tới USB, chắc hẳn bạn đã không còn lạ lẫm
với thiết bị này nữa. Trong công việc và đời sống hằng ngày,
chúng ta thường xuyên phải sử dụng USB để lưư trữ những tệp tin
có dữ liệu lớn.
Đa số những chiếc USB đều chỉ có kích cỡ bằng khoảng ngón
tay, cực kì nhẹ, rất tiện mang theo bên người. Chúng ta có thể đeo
nó trước ngực, móc vào chìa khóa, thậm chí còn có thể nhét vào
ví tiền nữa. Có lẽ bạn sẽ thắc mắc nếu lưu nhiều dữ liệu vào USB,
nó có nặng lên không?

Thực ra dữ liệu
không hề có trọng
lượng, dù bạn có lưu
bao nhiêu thứ trong
USB thì trọng lượng
của nó vẫn không
đổi. Nếu so sánh
USB với hộp cát đồ
chơi của trẻ em, thì
dữ liệu được lưu vào
nó chính là những
hình vẽ được tạo
ra từ cát trong hộp,
lượng cát ấy vốn
không hề tăng lên
hay giảm đi mà chỉ
thay đổi hình dạng.

USBlà phát minh
của ai?
Vào cuối thè ki 20, rất nhiều
công ti đã lên tiếng nhận mình
phát minh ra USB. Cuối cùng,
vào năm 2002, công ti Netac của
Trung Quốc đã được nhận bằng
sáng chế trong nước về cách
thức lưu trữ dữ liệu, đồng thời
cũng lấp khoảng ưống vẻ sáng
chế ừong lĩnh vực lưu trữ thông
tin điện từ của quốc gia này. Năm
í

2004, công ti Netac được Cục Sở

% hữu Tri tuệ Hoa Kì cấp bằng sáng

f

chê, trở thành tổ chức được công
nhận đã phát minh ra USB đầu

ì ' tiên trên thế giới.

19

K H I ỞNGOẰl B IỂ N , CHÚNG TA

có TH Ể

TẮM SẠCH BẰNG X Ằ PHÒNC KHÔNG?

Khi tắm rửa, giặt quần áo, chúng ta phải dùng xà
phòng, vì thành phần hóa học của nó giúp ta rửa sạch những
chất bẩn trên người và quần áo. Nhưng nếu bạn tắm ở biển thì chớ
dùng xà phòng xát lên người nhé, bởi kết quả sẽ cực kì kinh khủng
đấy! Khi tắm xà phòng bằng nước biển, da của chúng ta có thể sẽ
bị phủ một lớp dày giống thạch caò.
Cùng là tắm bằng nước và xà
phòng, kết quả lại hoàn toàn
Trời ơi, tắm rửa gr*-'..
tương phản, tại sao vậy? Đó
mà bẩn thế này?,.
là do thành phần các chất
trong nước thường và nước
biển hoàn toàn khác nhau. Xà
phòng rất dễ hòa tan trong nước
thường và sẽ làm sạch da chúng ta,
nhưng khi xà phòng tiếp xúc với
nước biển, nó không chỉ trở
nên khó rửa trôi mà còn xảy
ra phản ứng hóa học với các
chất trong nước biển.

Phản ứng đó
sẽ tạo ra một
chất khó hòa
tan và có tính
kết dính cao.

GIẶT QUẦN ÁO TRONG Nước BlỂN THÌ THẾ NÀO?
Có lẽ bạn vẫn còn thắc mắc, nếu dùng xà phòng giặt
quần áo bằng nước biển thì kết quả sẽ ra sao phải không?
Pùng bao gỉờthở làm nhé! Trên bề mặt của quần áo lúc ấy
cũng sẽ bỉ bám những chất khó rùa kia, hơn nOa quần áo
còn bị ngà vàng nữa. Chẳng mấy chốc bạn sẽ lại phải mua
quần ảo mới mất thôi.
PÙNGXÀ PHÒNG PỂ LẤP Lỗ THỦNG
TRÊN THÂN TẰU
Xà phòng có nhũng công dụng gì? Pùng
để tắm rửa này, giặt quần áo này, còn có thể
dùng để lấp lỗ thủng trên thân tàu nữa... Lấp
lỗ thủng á? Xà phòng thì làm sao mà lấp lỗ
thông trên thân tàu được chớ?
Nhưng cách này lại thực sự hữu hiệu đấy!
Khỉ phát hiện ra trên tàu có một lỗ thủng,
người ta sẽ đổ xà phòng vào chỗ bị rò r ỉ. ,
Po xà phòng có phàn ứng với các chất trong
nước biển và sinh ra chất kết tủa nên có thể ^
lấp lỗ thùng để tránh chìm tàu. Nhưng tất
■Ịihiên ở đây ta chì nói đến những lỗ thủng
tìỏ thôi nhéi —

!

f

CHÓ CÓ T H Ể P Ắ T NGƯỜI K H IẾM T H Ị QUA
9ƯỜNG KHÔNG?

Chó b ị m ù m à u vì chúng không thể phân biệt được màu đỏ
và màu xanh. Vậy khi dắt người khiếm thị qua đường, nếu rõ ràng
là đèn đỏ mà nó lại tưởng là đèn xanh rồi dắt người ta đi qua đường
vào lúc đó thì rất nguy hiểm.
Thực ra bạn không cần phải lo lắng về chuyện này. Khi sang
đường, nếu đèn đỏ lúc ấy bị hỏng, liệu bạn có hoang mang không
biết nên sang đường lúc nào? Bạn chắc chắn sẽ nói rằng "Đương
nhiên là không rồi!", vì bạn có thể quan sát xe cộ trên đường mà.
Hãy thử tưởng tượng nếu bạn đang đứng trên vỉa hè để chuẩn bị
sang đường, khi xe cộ còn đang đi lại nườm nượp, bạn chắc chắn
sẽ đứng đợi thêm một lúc. Khi các xe đều dừng lại, bạn mới có thể
bình tĩnh bước đi. Chó dắt người mù thật ra cũng thông minh như
vậy đấy, chúng có thể quyết định thời điểm sang đường dựa vào
tạp âm và lưu lượng xe qua lại trên đường.
Ngoài ra, do vị trí đặt đèn xanh và đèn
đỏ thường luôn cố định, đèn đỏ ở trên, đèn
xanh ở dưới, hoặc đèn đỏ ở
bên trái, đèn xanh ở bên
phải.

Vậy nên dù chó dắt người mù
không thể phân biệt đâu là xanh,
đâu là đỏ, nhưng chúng vẫn có thể
phán đoán tín hiệu được sang đường
nhờ vị trí đèn sáng.

Chó nghiệp vụ có
thể giúp ích gì cho
con ngơờỉ?
3 0 .00 0

năm

trước,

con

người đã bắt đầu huấn luyện
chó. Trong quá trình này, con
người dẳn dẩn phát hiện ra, chó
có thể giúp chúng ta rầt nhiều
việc, bao gồm trông nhà, giúp
đỡ những công việc lặt vặt hằng
ngày, săn b ắt... Ngoài ra những
người sống ở xứ tu yèt còn dùng
chó để kéo xe. Trong số đó,
chó dắt đường cho người mù
chiếm số lượng chó nghiệp vụ
đông nhầt.

23

có BẦU TH Ủ Y TINH
T H Ì P Ẵ Y TÓC ở TRONG có PH Á T SÁNG

BÓNG BÈN KHÕNG

Pược KHÔNG?
Trước khi bóng đèn điện được
phát minh, lúc màn đêm buông xuống,
thế giới của chúng ta chỉ là một màu tối
đen. Do đó, đèn điện đóng vai trò cực kì
quan trọng trong cuộc sống. Bóng đèn
gồm hai bộ phận là dây tóc và bầu
thủy tinh, thứ tạo ra ánh sáng cho chúng ta chính là dây tóc
nằm bên trong. Nếu chỉ có dây tóc phát sáng, vậy còn cần
bầu thủy tinh ở ngoài để làm gì? Thực ra chúng là bộ đôi
không thể tách rời, nếu thiếu bầu thủy tinh, dây tóc ở
bên trong cũng không thể phát sáng được.
Sau hàng trăm nghìn thí nghiệm thất bại, người
ta mới chọn ra được chất voníram để làm
nguyên liệu chế tạo dây tóc bóng đèn
Khi dẫn điện, voníram sẽ bị đốt cháy
và phát sáng. Nhưng sức chịu nhiệt
của voníram không phải là vô hạn,
nó bắt buộc phải cháy trong môi
trường không có ôxy mới phát sáng
được. Nếu trong quá trình đốt cháy,
voníram tiếp xúc với ôxy, nó sẽ biến
thành voníram ôxit có màu vàng nhạt.
Tính chất của voníram ôxit rất nguy hiểm
và cũng không có khả năng dẫn điện. Vì vậy
voníram bắt buộc phải bị cách lì với không khí.
24

Trong quá trình chế tạo bóng đèn,
các chú công nhân sẽ cho voníram
vào một bầu thủy tinh, sau đó hút hết
không khí ở trong đó ra, và thay vào
đó bằng một loại khí trơ không phản
ứng với voníram, rồi bịt kín lại. Như
vậy, công đoạn chế tạo bóng đèn đã
hoàn thành.

■&0 BÓNG 9ÈN SỢI PỐT LUÔN có HÌNH TRÒN?
Thì ra khi bóng đèn đơợc nối đỉện, dây tóc gẽ nóng lên, nhiệt độ
cùa nó có thể lên tới 2.000"C. ở nhiệt độ cao nhơ vậy, một bộ phận
dây tóc voníram sẽ bị bốc hơi và tỏa ra xung quanh, tới khỉ gặp
phải thành bóng đèn tuơng đối lạnh, chông sẽ biến thành thể rắn
và bám lên mặt trong của bóng đèn. Sau thời gian dài, bầu thủy
tỉnh sẽ đen đi và không sáng rỡ nhu truóc nữa. Các nhà khoa học
dựa vào hiện tuợng đốí luu của không khí, khí nóng sẽ tụ động bay
lên trên, để thiết kế ra bóng đèn hình tròn. Nhu vậy, khỉ khí t ĩ^
rong bóng đèn vận động đối luu, đa sô các hạt voníram mài
sẽ bị không khí đẩy lên trên và bám vào p h ầ n "----í t còn bầu thủy tỉnh vẫn không bị ảnh huởng.

“1

Ị T Ạ I SAO Mì ĂN L IỀ N

P Ề ư LÀ SỢI XOĂN

' CHỨ KHÔNG P H Ả I SỢI THẲNG?

Chắc hẳn mọi người đều đã từng ăn mì ăn liền rồi
nhỉ. Khi không có thời gian nấu ăn, ngâm một gói mì trong nước
nóng, chỉ cần đợi 3 phút sau là có thể ăn ngay. Có lẽ bạn sẽ thắc
mắc, sợi bún sợi phở đều thẳng đuột, nhưng tại
sao sợi mì lại xoăn xoăn?
Vào năm 1958, một người Nhật tên
là Ando Momoíuku đã tạo ra gói mì
ăn liền đầu tiên trên thế giới. Mì
sợi xoăn có rất nhiều ưu điểm.
Thử nghĩ mà xem, nếu sợi mì
mà thẳng đuột thì dễ bị nát
'ắm đấy. Từ khi mì ăn liền
được sản xuất xong, được
chuyển đi và xếp trên
các quầy hàng ở siêu
thị cho tới khi đến tay
của chúng ta, e là nó
đã chỉ còn là những
mảnh vụn mà thôi.
Sợi mì xoăn có khả
năng chịu lực tốt hơn
một chút. Ngoài ra, do
sợi mì cong nên nước

V Ngày sàn xuất cỏa
! đo ăn
Khi mua đồ ăn, đa số mọi
người sẽ chú ỷ tới ngầy sản xuầt
và hạn sử dụng của đồ ăn. Việc
in ngày sản xuầt và hạn sử dụng

nóng dễ ngấm đều hơn, giúp ta
ngâm mì được nhanh hơn.
Tuy nhiên mọi người chớ nên
ăn mì quá thường xuyên nhé!
Thành phần chính của mì ăn
liền là tinh bột, không đủ thành
phần dinh dưỡng, hơn nữa nó là
thực phẩm chiên rán nên lượng
calo cao, ngoài ra còn pha chất
bảo quản nên ăn nhiều không tốt
cho sức khỏe.

lên bao bl đồ ăn cũng lầ một phát
minh do “cha đẻ cùa mì ăn liền” ông Ando Momotuku nghĩ ra đấy.
Vào năm 1965, Ando Momotuku
phát hiện ra đồ ăn để quá lâu sẽ bị
nhiễm khuẩn và gây ra ngộ độc.
Thế là ông quyết định in ngày sàn
xuất và hạn sử dụng lên bao bì đồ
ăn. Trước đó, chưa hẻ có công ti
nào in ngày sản xuất trên bao bì

I
i

Ị--

sản phẩm như vậy.

lii

■ il

K H I L Á I XUỒNG M ẤY, TA

có

P H Ả I GẠT CẦN SỐ NHƯ L Ả I
õ TÔ KHÔNG?

Bạn có để ý khi lái ô tô, tài xế thường xuyên phải gạt cần
sang số, tại sao lại phải làm như vậy? Khi lái xuồng máy trên biển,
ta có cần gạt cần số như thế khồng?
Thực ra gạt cần số khi lái xe là để sử dụng động cơ xe hơi một
cách hợp lí và khoa học. Một vài loại ô tô khi vận hành cần dùng
hộp sang số để thay đổi lực kéo và tốc độ. Khi ô tô chạy với số
thấp, lực kéo nó nhận được tương đối lớn, nhưng tốc độ lại khá
chậm. Ngược lại, khi ô tô đi với số cao, lực kéo nó nhận được tuy
nhỏ nhưng tốc độ lại rất nhanh. Vậy nên khi lên dốc, hộp sang số
của ô tô phải được chỉnh về số thấp. Còn khi ô tô chạy
trên đường cao tốc, hộp sang số phải chỉnh
số cao. Tóm lại, lúc lái xe, ta phải sang
thích hợp sao cho an toàn.
Còn khi lái xuồng máy lại khác hoàn
toàn, nó chuyển động nhờ hoạt động
chân vịt. Chuyển động của chân vịt
sẽ tạo ra lực đẩy nước về phía
sau, từ đó hình thành phản
Q
lực hướng về phía trước, thế
là xuồng được đẩy đi. Chỉ cần
o

động cơ và chân vỊf^ptóUtỊỢp với
nhau nhịp nhàng, động cơ sẽ
ra đủ lực để chân vịt hoạt động.
Vậy nên xuồng máy không cần
đến cần sang số.

']

4 ịịịi

-

.

■
:

Ôtôsố tự động
không cố cần sang
số phai không?
0 tô bây giờ đa số đều là xe
số tự động. Xe số tự động chỉ
có chân phanh và chân ga. Khi
người lái xe muốn tăng tốc, máy
đổng bộ hóa của xe sẽ tự động
tăng hoặc giảm số tương ứng
dựa trên tốc độ di chuyển cùa xe
và số vòng quay của động cơ.

29

TÀU HỎA KHÔNG

có vô LẴNG

T H Ì CHUYỂN HƯỚNG NHƯ T H Ế NÀO?
Khi đi x a , chúng ta thường chọn tàu hỏa làm phương tiện di
chuyển. Nhưng tàu hỏa không hề có vô lăng, vậy rốt cuộc nó đã
chuyển hướng bằng cách nào? Thực ra, đường ray đã đảm nhận
trọng trách này. Lần sau tới ga tàu, bạn hây thử quan sát kĩ bánh
xe của tàu hỏa nhé! (Chú ý: Nhất định phải quan sát dưới sự giám
sát của người lớn, và phải đảm bảo đoàn tàu đó đang không hoạt
động).
Sau khi quan sát cẩn
thận, bạn sẽ phát
hiện ra, bánh xe
của tàu tiếp xúc
trực tiếp với
đường ray,
mép trong

của bánh xe luôn
gắn chặt với cạnh
của đường ray. Như vậy,
nếu đường ray cong về một
phía, thì tàu hỏa cũng sẽ rẽ
lệch theo hướng đó. Còn khi
cần chuyển tàu hỏa từ đường ray
này sang đường ray khác, người ta
thường dùng một thiết bị đặc biệt để
hỗ trợ, đó là bộ phận chuyển ray (hay
còn gọi là bẻ ghi).

... ^.e-ÌỗTÃNG TỔÕNGXE Ô'TÔ
CỦA NHIỀU NƯỚC LẠI ở BÊN TRÁI?
Nguyên nhân của việc này bắt nguồn

ưr lịch

sử chế tạo ô tô.

Khi Model T, chiếc xe đầu tiên của Hoa Kì ra đời, ống Henry Ford<'>
đã phản đối việc lắp vố lăng ờ bên phải, vậy nên vô lăng đã được
lấp đổng loạt ở bên trái. Sau này, nhiều cống ti chê tạo ô tô cũng
bắt chước theo đó, vậy nên hiện nay xe ô tô của rất nhiều quốc
gia đều được lắp vô lăng d bên tay trái. Hơn nữa, đa số các
nước đếu đi phía bẽn phải đường, chính vì vậy lắp vô lăng bên
, trái đé tiện quan sát đường, nhưng cũng có một số nước lại
đi bên ừái đường (ví dụ như Anh) nên lắp vô lăng bên phải
đé quan sát đường dễ hơn.

(1) Người sáng lập Công ti Ford Motor.

1

_

_

LẰM SAO P Ể K H IẾN TIẾN G “XlN H
X ỊC H " CỦA TẦU HỎA B IẾ N M Ấ T?

Hồi trước khi đi tàu hỏa, chúng ta toàn nghe thấy tiếng
"xinh xịnh" của bánh xe tàu cọ vào đường ray. Âm thanh này vừa
to vừa chói tai, vậy làm thế nào để nó biến mất đi bây giờ?
Thực ra tàu hỏa phát ra tiếng "xinh xịch" là do đoạn nối ray có
kẽ hở. Các đoạn ray được ghép lại với nhau thành một đường ray
dài, mỗi điểm tiếp nối đều có một khe hở. Tại sao phải làm như
vậy? Thì ra ray sắt cũng bị giãn nở theo nhiệt độ. Nếu không để
chừa khoảng trống mà ghép các đoạn ray sát vào nhau, thì vào
mùa hè, khi đường ray bị thiêu nóng và giãn nở, nhưng lại không
có khoảng trống để vươn ra, nó sẽ bị cong vênh và biến dạng, hậu
quả vô cùng nghiêm trọng.
Nhưng khe hở giữa các thanh ray không chỉ gây ra tiếng ồn lớn
mà còn làm bánh xe nhanh mòn và hạn chế tốc độ di chuyển của
tàu. Để giải quyết vấn đề này, người ta đã dùng công nghệ mới
nhất để khắc phục hiện tượng giãn nở bằng cách chế tạo ra loại
thanh ray không mối hàn. So với thanh ray thông thường, thanh i
ray không mối hàn không chỉ tiết kiệm rất nhiều chi phí bảo
dưỡng mà còn kéo dài được tuổi thọ của đường
ray. Trong tương lai, âm thanh "xinh
xịch" của tàu hỏa rất có thể sẽ
thực sự biến mất đấy!

THANH RAY
KHÔNCMỐI
HẢN KHÔNG CÓ
MỘT MỐI NỐI NAỜ
SAO?
Bạn Chớ để o lỉ tên
cởa nó đánh lừa* nhé,
____ ___________ ví
thanh ray không mối hàn
thực chất không phải trơn
nhẵn không có mối nối
đâo. Chỉ là khi so với thanh ^
ray thông thường, mỗi đoạn
ray không mối hàn đều dài
^
hơn rấ t nhiều, có thể lẽn tớỉ
vài trăm mét hoặc vài nghìn
mét Nhưng giữa hai đoạn thanh
ray này vẫn có mối nối. Có đỉều sau'
khỉ được xở lf bằng ldf thuật đặc
b iệt nhũng mối hàn này chi tác
động rất ít tới đoàn tàu.

^

M Á Y BÁN HẰNG T ự DỘNG

có TH Ể

PHÂN B IỆ T DỒNG XU GIẢ SAO?

Bạn đã bao giờ sử dụng máy bán hàng tự động? ở
nước ngoài, loại máy này rất tiện lợi đấy nhé! Nhét một đồng xu
vào, sau đó ấn nút, lon nước ngọt hoặc chiếc bánh hamburger bạn
muốn sẽ trượt ra khỏi cửa lấy sản phẩm và tới tay bạn.
Có lẽ bạn sẽ thắc mắc, máy bán hàng tự động làm
sao biết bạn nhét xu thật hay xu giả? Nếu thả một
tấm kim loại có hình dạng tương tự đồng xu vào thì
kết quả sẽ ra sao? Thực ra máy bán hàng tự động có
thể phân biệt tiền xu và nhả đồng xu giả ra ngoài.
Bởi trong thân nó có lắp một máy điện tử phân biệt
tiền giả, có thể kiểm tra chất liệu, đường kính và độ
dày của đồng xu được thả vào. Khi một trong các mục kiểm
tra được thiết lập cho ra kết quả không phù hợp, thiết bị điện tử
này sẽ xác nhận đây là tiền giả, lúc này máy bán hàng tự động sẽ
nhả đồng xu ra ngoài.

34

LẰM THẾ NÀO PỂ PHÂN BIỆT TIỀN GIẢ BẰNG MẮT THƯỜNG?
Máy bán hàng tự động có thể phân biệt tiền xu giả, vậy bạn có thể làm
thế không? Thục ra chúng ta vẫn có cách để phân bỉệt đấy!
L Sờ bằng tay. ^^I hoa văn trẽn tiền xu già luôn sơ sài hơn so với tiền xu
thật nên khỉ sờ sẽ thấy sần sần chớ không trơn nhẵn nhơ tiền thật
2. Nhìn vào tâm đồng xu. Xu thật đơọc đồng thời dập khuôn hai
mặt đường tâm của haỉ bên mặt sẽ trùng khớp với nhau. Còn tiền già
lại được dập khuôn từng bên mặt nên đường tâm của hình trên hai mặt xu
sẽ lệch nhau.
3. Pồng xu bị gi có đến 80 - 90% là già. Bồng xu thật được chế tạo
tờ hợp kim nên rất khó bị gì.

M Á Y B A Y B Ị PÕNG CÚNG

có ẢNH

HƯỞNG PẾN V IỆ C P I CHUYỂN KHÔNG?

Hãy thử nghĩ mà xem, vào mùa đông,
nếu một chiếc máy bay đang bay mà bị đông cứng
lại, vậy thì hậu quả thật khó mà tưởng tượng nổi. Bộ
phận dễ bị đóng băng nhất trên máy bay là cái gì?
Có rất nhiều bộ phận như vậy, ví dụ như cánh quạt ở
đuôi, ống hút gió của động cơ... đều rất dễ bị
đóng băng. Khi đóng băng, chúng không
chỉ làm tăng lực cản và giảm lực nâng
của máy bay, mà còn có thể vô hiệu hóa
một số linh kiện khác.
Tuy nhiên, bạn không cần lo lắng, /
vì thông thường những loại máy bay từ /
cỡ trung trở lên đều có thiết bị chống

ÌÊH=lẠYỂĨYrCHUCA
^ŨN ^BẮN T Ê n I cHỦNG
N h ữ n g tê n k h ủ n g b ô chuyên làm những việc xấu gây mất
trật tự xã hội và làm hại đến tài sản và tính mạng của dân thường.
Có phải dù ở bất kì đâu, cảnh sát cũng có thể nổ súng bắn tội
phạm? Đáp án là không phải như vậy, ví dụ như khi ở trên máy
bay, họ không được phép nổ súng bừa bãi.
Nếu nổ súng trên máy bay sẽ gây ra hậu quả gì? Việc này tùy
thuộc vào viên đạn sẽ bắn trúng vào đâu. Thường thì sẽ có bốn
trường hợp dưới đây xảy ra.
Thứ nhất, viên đạn chỉ bắn trúng vỏ máy bay và để lại một lỗ
thủng nhỏ. Trong trường hợp này, máy bay sẽ không gặp sự cố gì.
Bởi vì khi máy bay bay trên cao, do áp suất không khí thấp nên để
hành khách có thể hô hấp bình thường, người ta phải tăng áp suất
trong khoang máy bay lên và giữ áp suất duy trì trong một
khoảng nhất định. Khi vỏ máy bay có một lỗ thủng
nhỏ, hệ thống tăng áp suất không khí trong khoang
máy bay sẽ tự động điều chỉnh sự thay đổi áp
suất do lỗ thủng đó gây ra, nên thân máy bay sẽ
không bị ảnh hưộng gì nhiều.
Thứ hai, viên đạn bắn vỡ cửa sổ khiến cả ô
kính đó vỡ tan. Lúc này, nếu bạn ngồi đúng
vị trí cạnh ô cửa đó, lại chẳng may không
cài dây an toàn thì rất có khả năng bạn sẽ
bị thổi bay ra ngoài. Ngoài ra, sau khi cửa sổ
máy bay bị vỡ, tất cả không khí trong khoang
máy bay sẽ bị đẩy ra ngoài hết. Trong tình
huống này, bản thân máy bay có thể vẫn
bay tiếp được nhưng hành khách ỏ bên

KHẨU SÚNG LỤC CỦA CÁC CHÚ CẢN!
HOẠT ÕỘNGNHƯ THẾ NÀO?;
Sống lục là một loại vO khí
nhơng có lực sát thơơng cao ờ cự
Sóng lục bắn đạn bằng cách lợỉ dụ
suất Trong vỏ đạn chứa rất nhiều
thuốc súng. Khi bóp cò, ta đã đánh lừa vi
thuốc súng trong vỏ đạn, ngọn lửa ấy sẽ đốt
cháy lơợng thuốc súng ngay lập tức, sinh
ra nhiệt độ và áp suất cao t ------'
Lơợng khí có áp suất cao trọ:
đầu đạn bắn ra khỏỉjiàigsớng!

trong lại gặp ...